Kripto Emir Türleri: Limit, Piyasa ve Stop-Limit Emri Nedir?

Emir, bir platforma verilen alım ya da satım talimatıdır. Talimat hangi varlığın, hangi yönde (alış ya da satış) ve ne miktarda işleneceğini, ayrıca fiyat ya da zaman koşuluna bağlı olup olmadığını belirtir.

ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu'nun yatırımcı bülteni piyasa, limit ve stop olmak üzere üç temel türü açıklar. Bülten hisse senetleri için yazılmıştır; yine de sunulan emir türlerinin ve adlarının aracı kuruma göre değişebildiğini hatırlatır. Aynı uyarı kripto platformları için de geçerlidir. Kripto platformlarında piyasa ve limit emirlerinin yanında stop-loss, take-profit ve trailing stop gibi koşullu emirler de bulunabilir; hangilerinin sunulduğu platformun belgelerinde yazılıdır.

Piyasa emri, emir defterinde o an bulunan karşı emirlerle hemen alım ya da satım yapar. Defterdeki ilk fiyat seviyesi emrin tamamına yetmezse kalan miktar sıradaki seviyelerde dolar; bu fark kayma (slippage) olarak anılır. Yatırımcı bülteni piyasa emrinin fiyatının güvence altında olmadığını, gerçekleşen fiyatın son işlem fiyatından sapabildiğini ve büyük bir emrin parçalarının farklı fiyatlardan dolabildiğini yazar. Kaymanın büyüklüğü emrin miktarına ve defterdeki likiditeye bağlıdır.

Bazı platformlar, fiyat farkı belirli bir eşiği aştığında piyasa emrini reddeden bir koruma uygular; eşik ve kural platformun kendi belgelerinde yazılıdır. Kaymayı sınırlamanın bilinen yolu limit emridir: emir, belirlenen fiyattan daha kötüsüyle dolmaz.

Limit emri, belirlenen fiyatta ya da daha elverişlisinde işlenir. Alış limitinde emir yalnızca limit fiyatında ya da altında, satış limitinde limit fiyatında ya da üstünde dolar. Bu, fiyatın üst sınırını (alışta) ya da alt sınırını (satışta) belirler; karşılığında dolum güvence altında değildir. Fiyat limite ulaşmazsa emir bekler ve hiç dolmayabilir. Yatırımcı bülteni bunu açıkça yazar.

Platforma göre bekleyen emrin tutarı, emir dolana ya da iptal edilene kadar kullanılamaz durumda tutulabilir. Alış limiti piyasa fiyatının üstündeyse ya da satış limiti altındaysa emir hemen işlenir; bu durumda emir defterde beklemediği için maker değil taker ücretine tabi olabilir.

Post-only (yalnızca defter ekleyen) seçeneği bu durumu önler: emir hemen eşleşecekse işlenmez, iptal edilir. Böylece emir yalnızca defterde bekleyerek maker ücretine tabi olur.

Stop emri, fiyat belirlenen stop fiyatına ulaşınca devreye giren koşullu bir emirdir. Stop fiyatı yalnızca bir tetikleyicidir: tetiklenen stop emri piyasa emrine dönüşür ve gerçekleşen fiyat stop fiyatından belirgin biçimde sapabilir. Satış yönünde stop emri, fiyat stop seviyesine inince çalışır.

Stop-limit emri iki fiyat içerir. Stop fiyatına ulaşıldığında emir limit emre dönüşür ve yalnızca limit fiyatında ya da daha elverişlisinde işlenir. Avantajı fiyatın denetlenmesidir; bedeli dolmama riskidir. Fiyat limitten uzaklaşırsa emir işlenmeyebilir. Stop ve limit fiyatının aynı olması gerekmez: yatırımcı bülteninin örneğinde 3,00 stop ve 2,50 limit fiyatlı bir satış stop-limit emri, fiyat 3,00'a ulaşınca devreye girer ama yalnızca 2,50 ya da üstünde işlenir.

Tetikleme ölçüsü de platforma bağlıdır. Bülten, bazı yerlerin yalnızca son işlem fiyatını, bazılarının alış-satış kotasyonunu kullandığını yazar; kripto platformlarında da tetikleme ölçüsü (son işlem fiyatı ya da platformun tanımladığı bir referans fiyat) platform kurallarında yazılıdır. Take-profit emirleri aynı mantıkla çalışır, ancak lehe yöndeki fiyatta tetiklenir.

Emirler zaman kısıtıyla verilebilir. Yatırımcı bülteni ortak koşullar arasında şunları sayar: yalnızca o işlem günü geçerli olan emir, iptal edilene kadar geçerli olan emir (GTC), hemen işlenip dolmayan kısmı iptal edilen emir (IOC) ve tamamı hemen dolmazsa tümüyle iptal edilen emir (FOK). Kripto platformlarında hangi süre seçeneklerinin sunulduğu platform kurallarına bağlıdır.

Kripto piyasasında günlük kapanış saati yoktur. Avrupa Merkez Bankası'nın 2019 bülteni bu piyasanın günün 24 saati işlediğini ve standart bir kapanış saati bulunmadığını yazar. Bu yüzden bir emrin ne zamana kadar geçerli olduğu, platformun süre seçeneğinden okunmalıdır.

Trailing stop emrinde stop fiyatı sabit değildir; piyasa fiyatından belirli bir yüzde ya da tutar uzaklıktadır. Fiyat lehe hareket ettikçe stop fiyatı onu izler, aleyhe hareket edince sabit kalır. Bazı platformlar emirleri gruplar: biri dolunca diğerini iptal eden çift emir ya da giriş dolunca stop-loss ve take-profit emirlerini otomatik veren bracket emri gibi.

Her emir türü bir şeyi belirler, başka bir şeyi belirsiz bırakır:

• Piyasa emri: dolum hedeflenir, fiyat belirsizdir; kayma olabilir.
• Limit emri: fiyat sınırlanır, dolum belirsizdir; fiyat limite ulaşmayabilir.
• Stop emri: stop fiyatı yalnızca tetikleyicidir; işlem fiyatı stop fiyatından belirgin biçimde sapabilir.
• Stop-limit emri: fiyat sınırlanır, ama tetiklenmesine rağmen dolmayabilir; pozisyon açık kalır.

ABD Emtia Vadeli İşlemler Komisyonu'nun müşteri uyarısı, kripto piyasalarındaki risklerin arasında ani fiyat dalgalanmalarını ve flash crash olarak anılan ani çöküşleri sayar. Yatırımcı bülteni ise stop emrinin gerçekleşme fiyatının talebe ve mevcut likiditeye göre stop fiyatından belirgin biçimde sapabileceğini, stop-limit emrinin ise limit fiyat yüzünden işlenmeyebileceğini yazar.

Bu iki uyarı birlikte okunduğunda şu sonuç çıkar: hızlı bir düşüşte stop emri tetiklenen fiyattan uzakta dolabilir, stop-limit emri hiç dolmayabilir. Bu nedenle stop seviyesi bir tetikleyicidir; zararın tutarını önceden sabitlemez.

Lzzo.com bir aracı kurum ya da alım-satım platformu değildir ve emir iletmez. Pozisyon büyüklüğü ve risk/ödül hesaplayıcı, emirden önce yapılabilecek aritmetiği gösterir: hesap büyüklüğü, risk yüzdesi, giriş ve zarar durdur seviyesinden birim sayısını, risk tutarını ve risk/ödül oranını hesaplar.

Sayfanın kendi uyarısına göre hesap, zarar durdur seviyesinin seçilen fiyattan gerçekleştiğini varsayar; fiyat boşlukları, kayma ve komisyonlar kaybı artırabilir. Bu, yukarıda anlatılan stop emri riskinin aynısıdır. Kripto paralar listesi ve Bitcoin sayfası fiyatı gözlem zamanıyla gösterir; ancak bir platformdaki emir defterinin yerine geçmez.